timforklift.com'u Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin
Mastın hareketi hidrolik güçle sağlanır. Elektrikli forklift modellerinde hidrolik pompa ayrı bir elektrik motoruyla tahrik edilirken dizel forklift modellerinde pompa gücünü içten yanmalı motordan alır. Operatör kaldırma kolunu çektiğinde kumanda valfi açılır ve basınçlı yağ kaldırma silindirlerine yönlendirilir. Silindir pistonları yükselerek iç mastı yukarı iter.
Kaldırma zincirleri bir ucu sabit mast gövdesine diğer ucu taşıyıcı plakaya bağlanacak şekilde iç mastın tepesindeki zincir makaralarından geçer. Bu makara düzeni sayesinde iç mast bir birim yükseldiğinde çatallar iki birim yükselir. Mekanizmanın oluşturduğu 2:1 oranı kısa silindirlerle yüksek kaldırma mesafelerine ulaşılmasını mümkün kılar.
İndirme sırasında pompa devreye girmez. Valf açıldığında yük kendi ağırlığıyla aşağı iner ve yağ tanka geri döner; akış kontrol valfi ise yükün kontrolsüz düşmesini engeller. Mastın öne ve arkaya yatırılmasını sağlayan tilt silindirleri de aynı hidrolik devreden beslenir ve modele göre değişmekle birlikte öne 3 ila 6 derece geriye 5 ila 12 derece hareket imkânı tanır.
Forklift Mast Türleri Nelerdir?
Mast türleri kademe sayısına ve serbest kaldırma özelliğine göre sınıflandırılmaktadır. İç içe kayan her ek profil kaldırma yüksekliğini artırırken mastın ağırlığını, maliyetini ve yüksekteki kapasite kaybını da büyütür.
Simplex (Tek Kademeli) Mast
Yalnızca sabit bir dış profil bulunur ve taşıyıcı plaka bu profil boyunca hareket eder. Kaldırma sırasında mastın toplam boyu değişmediğinden kaldırma yüksekliği mast boyuyla sınırlıdır ve genellikle 2 metreyi aşmaz. Basit yapısı, düşük ağırlığı ve az bakım gerektirmesi nedeniyle alçak raflı alanlarda çalışan hafif istif makinelerinde sık kullanılır.
Duplex (Çift Kademeli) Mast
Sabit dış profilin içinde yukarı doğru kayan ikinci bir iç profilden oluşur. Karşı ağırlıklı forkliftlerde standart donanım olarak sunulan bu yapı çoğu modelde 3 ile 5 metre arasında kaldırma yüksekliği sağlar. Silindirlerin profillerin iki yanında konumlanması operatörün ön görüşünü açık tutar. Standart duplex mastlarda serbest kaldırma değeri düşüktür ve çoğunlukla 150 mm civarında kalır. Bu nedenle tavan veya kapı yüksekliği kısıtı bulunmayan kapalı depolarda ve açık sahalarda verimli sonuç verir.
Triplex (Üç Kademeli) Mast
Dış ve iç profilin arasına eklenen orta profil sayesinde kapalı boyu kısa tutarken yüksek kaldırma mesafesine ulaşır. Genellikle 4,5 ile 7 metre arasında kaldırma yüksekliği sunar ve çoğunlukla tam serbest kaldırma özelliğiyle birlikte üretilir. Kapalı yüksekliği düşük kaldığından aynı makine konteyner, tır dorsesi ve yüksek raflı depo arasında geçiş yapabilir. Ek kademe mastın ağırlığını ve öne doğru oluşturduğu momenti artırdığı için yüksek seviyelerde nominal kapasite düşer.
Serbest Kaldırmalı (Free Lift) Mast
Serbest kaldırma çatalların mastın dış ölçüsü uzamadan yükselebildiği mesafedir. Tam serbest kaldırmalı mastlarda ortadaki serbest kaldırma silindiri önce taşıyıcı plakayı iç profilin tepesine kadar çıkarır; mastın toplam boyu ancak bu noktadan sonra büyümeye başlar. Bu mesafe mast tipine göre değişmekle birlikte çoğu modelde 1,3 ile 1,8 metre aralığındadır.
Standart bir yük konteynerinin kapı açıklığı yaklaşık 2,2 ile 2,3 metre olduğundan makinenin kapalı yüksekliği bu değerin altında kalmalı istif yüksekliği ise serbest kaldırmayla karşılanmalıdır. Aksi hâlde mast kapı kirişine çarparak hem yüke hem ekipmana zarar verebilir.
Forklift Mast Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | Simplex | Duplex | Triplex |
| Kaldırma yüksekliği | Düşük (2 m’ye kadar) | Orta (3-5 m) | Yüksek (4,5-7 m) |
| Kapalı yükseklik | En düşük | Orta | Orta ile yüksek |
| Free lift | Yok veya minimal | Sınırlı (~150 mm) | Güçlü (1,3-1,8 m) |
| Mekanik karmaşıklık | Düşük | Orta | Yüksek |
| Bakım maliyeti | Düşük | Orta | Yüksek |
| Dar koridor uyumu | Zayıf | Orta | İyi |
| Yüksek raf depo uyumu | Uygun değil | Orta | İdeal |
| Konteyner operasyonu | Sınırlı | İyi | Çok iyi |
Forklift Mast Kaldırma Yüksekliği Nasıl Belirlenir?
Mast yüksekliğini hesaplamak raf ölçüsüne birkaç santim eklemekten ibaret değildir; tavan, kapı açıklığı ve yük boyutu da sonucu doğrudan etkiler. Doğru kaldırma yüksekliği şu adımlarla belirlenebilir:
- Tepe kiriş seviyesinin ölçülmesi: Zeminden yükün bırakılacağı son raf kirişinin üst yüzeyine kadar olan mesafe belirlenir,
- Güvenlik payının eklenmesi: Paletin kirişe sürtünmeden yerleştirilebilmesi için bu ölçüye genellikle 150 ile 200 mm pay eklenir,
- Açık yüksekliğin kontrol edilmesi: Mast tamamen uzandığında yük sırtlığı ve yükün tepe noktası tavanın, sprinkler hattının ve aydınlatma armatürlerinin altında kalmalıdır,
- Kapalı yüksekliğin doğrulanması: Makinenin geçeceği kapı, rampa ve konteyner girişleri ölçülerek mastın kapalı boyunun bu engellere takılmadığı teyit edilir,
- Kapasite diyagramının incelenmesi: Hesaplanan yükseklikte makinenin taşınacak yükleri güvenle kaldırıp kaldıramayacağı kontrol edilir.
Örneğin tepe kirişi 4.200 mm seviyesinde olan bir depoda 150 mm pay eklendiğinde 4.350 mm kaldırma yüksekliği gerekir ve standart ölçüler nedeniyle 4.500 mm kaldırma yüksekliğine sahip bir mast seçilir. Aynı depoda 1.200 mm yüksekliğinde paletler taşınıyorsa yükün tepe noktası 5,5 metreyi aşacağından tavan ölçüsü ayrıca doğrulanmalıdır.
Forklift Mast Seçiminde Hangi Kriterlere Dikkat Edilmeli?
Doğru mast seçimi yalnızca raf yüksekliğine göre yapılan bir tercih değildir. Kaldırma yüksekliği hesabı tamamlandıktan sonra operasyonun temposu, çalışma alanının fiziksel sınırları ve makinenin enerji tüketimi de hesaba katılmalıdır:
- Yüksekteki kapasite: Mast yükseldikçe nominal kapasite düştüğünden tepe istif seviyesindeki kapasite değeri esas alınmalıdır,
- Serbest kaldırma ihtiyacı: Konteyner, dorse veya asma kat altında çalışılacaksa tam serbest kaldırmalı mast seçilmelidir,
- Görüş alanı: Silindir ve zincir yerleşimi ön görüşü etkiler; geniş görüşlü mast profilleri yoğun trafikli alanlarda kaza riskini azaltır,
- Kaldırma ve indirme hızı: Saniyede metre cinsinden belirtilen kaldırma hızı yoğun vardiyalarda saatlik palet sayısını doğrudan etkiler,
- Enerji tüketimi: Ağır triplex mastlar hidrolik pompayı daha fazla çalıştırır ve akülü modellerde şarj aralığını kısaltabilir,
- Ataşman uyumu: Yana kaydırıcı veya kıskaç kullanılacaksa mastta ek hidrolik hat ve hortum makarası bulunmalıdır.
Forklift Mastında Hangi Parçalar Bulunur?
Mast birbirine bağlı çalışan mekanik ve hidrolik bileşenlerden oluşan bütünleşik bir sistemdir. Profillerin içinde dönen tek bir makaranın aşınması bile zincir gerginliğini ve silindir yükünü değiştirerek diğer parçaların ömrünü kısaltabilir.
| Parça | Görevi |
| Dış mast | Şasiye bağlanan ve diğer kademeleri taşıyan sabit ana gövdedir |
| İç ve orta mast | Dış profilin içinde kayarak kaldırma yüksekliğini artıran hareketli profillerdir |
| Kaldırma silindirleri | Hidrolik basınçla mast kademelerini ve taşıyıcı plakayı yukarı iter |
| Tilt silindirleri | Mastı öne ve arkaya yatırarak yükün dengeli taşınmasına yardımcı olur |
| Kaldırma zincirleri | Yaprak zincir yapısıyla yükü taşıyıcı plakaya aktarır |
| Zincir makaraları | Zincirin mast tepesinde yön değiştirmesini mümkün kılar |
| Mast makaraları | Profiller arasındaki sürtünmeyi azaltarak kademelerin düzgün kaymasını sağlar |
| Taşıyıcı plaka ve yük sırtlığı | Çatalları ve ataşmanları taşır, yükün geriye devrilmesini önler |
| Hortum makarası ve hidrolik hatlar | Basınçlı yağı silindirlere ve ataşmanlara iletir |
| Mafsal burçları | Mastın yatma hareketini taşıyan bağlantı yataklarıdır |
| Şimler | Profiller arasındaki boşluğu ayarlayan ince ayar pullarıdır |
Forklift Mastında En Sık Karşılaşılan Arızalar Nelerdir?
Mast arızaları çoğunlukla aniden ortaya çıkmaz ve haftalar öncesinden küçük belirtilerle kendini gösterir. Kaldırma sırasında duyulan metalik ses, çatalların yük altında kendiliğinden inmesi veya mastın sarsıntılı hareketi erken müdahale gerektiren işaretlerdir.
| Arıza | Belirti | Olası Neden |
| Zincir uzaması | Çatal uçlarının zemine sürtmesi, taşıyıcı plakanın yana eğik durması | Aşınma, yetersiz yağlama, dengesiz zincir gerginliği |
| Yük altında inme (drift) | Kaldırılan yükün beklemede yavaşça alçalması | Kaldırma silindiri keçelerinde aşınma, valf kaçağı |
| Tilt kaçağı | Mastın bekleme sırasında kendiliğinden öne yatması | Tilt silindiri keçe hasarı |
| Sarsıntılı veya sesli hareket | Kaldırmada takılma, vuruntu ve metalik ses | Makara aşınması, şim boşluğu, kanal yüzeyinde hasar |
| Yavaş kaldırma | Kaldırma hızının belirgin şekilde düşmesi | Düşük hidrolik yağ seviyesi, tıkalı filtre, pompa aşınması |
| Hortum hasarı | Mast çevresinde yağ damlaması | Hortumun makaradan kayması, sürtünmeyle yırtılması |
Bu arızaların önemli bölümü düzenli kontrol yapılmadığında birbirini tetikler. Mast kaynaklı bir arıza tespit edildiğinde makine kullanımdan çekilmeli ve onarım yetkili forklift servisi tarafından yapılmalıdır.
Forklift Mast Bakımı Nasıl Yapılır?
Kaldırma sisteminin ömrü günlük operatör kontrolleri ile belirli çalışma saatlerinde yapılan teknik servis işlemlerinin aksatılmadan sürdürülmesine bağlıdır. Üretici bakım kitapçığında belirtilen aralıklar esas alınmakla birlikte temel adımlar elektrikli ve dizel modellerin çoğunda benzerdir:
- Günlük görsel kontrol: Vardiya öncesinde zincirlerde gevşeklik, profillerde çatlak, hortumlarda sızıntı ve silindir çevresinde yağ izi olup olmadığı incelenir,
- Zincir yağlama: Kaldırma zincirleri üreticinin önerdiği zincir yağıyla pimlerin arasına nüfuz edecek şekilde düzenli olarak yağlanır,
- Gerginlik ve uzama ölçümü: İki zincirin gerginliği eşitlenir; zincir ölçerle yapılan kontrolde uzama yüzde 2 ile 3 sınırına ulaşmışsa zincirler çift olarak değiştirilir,
- Makara ve kanal kontrolü: Mast makaralarının aşınması ve profiller arasındaki boşluk ölçülür; gerekirse şim ayarı yapılarak sarsıntı giderilir,
- Hidrolik sistem bakımı: Yağ seviyesi kontrol edilir, yağ ve filtre bakım takvimine göre yenilenir; silindirlerde kaçak varsa keçe değişimi yapılır,
- Pim ve burç yağlaması: Tilt silindiri bağlantı pimleri ile mast mafsal burçları gresle yağlanarak boşluk oluşumu engellenir.
Zincir ölçümü, şim ayarı ve keçe değişimi gibi işlemler uzmanlık ve özel ekipman gerektirdiğinden operatör kontrolüyle sınırlı tutulmamalıdır. Kapsamlı bir bakım programında mast yıllık periyodik kontrolle birlikte ayrıntılı olarak incelenmelidir.
TİM Forklift ile Doğru Mast Seçimi
Mast seçimi forklift satın alma kararının en teknik boyutlarından biridir. Depo yüksekliği, raf sistemi, koridor genişliği ve taşınan yük profili bir arada değerlendirilmeden doğru mast tipine ulaşmak güçtür. Hangi konfigürasyonun uygun olduğundan emin olunamıyorsa farklı mast seçeneklerini kısa süreli forklift kiralama ile gerçek operasyonda denemek de sağlıklı bir yöntemdir.
TİM Forklift’in forklift, elektrikli forklift, dizel forklift ve reach truck ürün ailesini inceleyerek depo operasyonunuza uygun mast konfigürasyonunu belirleyebilir, teknik danışmanlık için TİM Forklift uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
✔ Uzman Onaylı İçerik: Bu içerik, TİM Forklift servisi uzmanlarımız tarafından incelenip onay verilmiştir.
